• تاریخ
    امروز
  • جمعه 01 تیر 1397
    01 / 04 / 1397
  • Friday 22 June 2018
    22 / 06 / 2018
  • pm
  • 501
  • 1,463,268
  • رتبه الکسا جهان249,735
    رتبه الکسا ایران6,394
pop.informationstar.ir
pop.informationstar.ir
pop.informationstar.ir
pop.informationstar.ir
دانلود تریلر
نقد و تحلیل فیلم «ماتریکس» (1)
هیچ کس از ابتدا در برخورد با دنیای واقعی نمی تواند حدس بزند که مجازی و غیرحقیقی ست ؟!

 

 

 

 

 

 

 

 

نقد و تحلیل فیلم «ماتریکس»

 

 

 

هیچ کس از ابتدا در برخورد با دنیای واقعی نمی تواند حدس بزند که مجازی و غیرحقیقی ست ؟! همان گونه که هیچ کس از ابتدای ماتریکس با دیدن اولین

 

نماهای فیلم نمی تواند تشخیص دهد، تم اصلی و درون مایه آن در مورد چیست ! آیا ماتریکس فیلمی علمی ـ تخیلی یا فضایی ست ؟ پاسخ را تنها باید از خود

 

فیلم ماتریکس دریافت : هر کس که ماتریکس را فیلمی خیالی و فضایی بپندارد، در همان تصوراتی غوطه ور است که فیلم ماتریکس آن را دنیای مجازی ماتریکس

 

، یعنی همان دنیای واقعی خودمان ، معرفی می کند...

 

 

 

به نام خدا

 

اثری که می خوانید تحلیل و بازآفرینی فیلمی "یگانه" با نام "ماتریکس" و "جایگاه منجی به معنای عامِِ آن" در ماتریکس است؛ تعریفی عام از منجی که در همهء

 

ادیان آمده است. ماتریکس فیلمی ست که با وجود این که مدت زمان کوتاهی از آفرینش آن می گذرد، صدها فیلم به تقلید از آن ساخته شده است. نگارنده بر

 

این باورست که پس از گذشت سالیان متمادی خواهد بود که سینما از ماتریکس به عنوان نقطه عطفی یاد خواهد کرد که سینما را به دو دوره پیش و پس از آن

 

تقسیم می کند. کاری که برخی از فیلم ها چون همشهری کین، جنگ ستارگان و... تنها در یک بعد (عمدتاً بعد تکنیک) کردند، ماتریکس در چند بعد (تکنیک،

 

ساختار، محتوا) انجام داد. بد نیست که متذکر شوم، اخیراً دانشگاه آکسفورد کتابی درباره ماتریکس وارد بازار کرده است که هر فصل از آن مقاله ای است که

 

یکی از اساتید مطرح فلسفه پیرامون آن نگاشته اند. نگارنده نیز کتابی که فصلی از آن به فیلم ماتریکس می پرداخت، در سال 1380 به چاپ رسانده است که با

 

استقبالی کم نظیر مواجه شد.

 

شوک ماتریکس

هیچ کس از ابتدا در برخورد با دنیای واقعی نمی تواند حدس بزند که مجازی و غیرحقیقی ست ؟! همان گونه که هیچ کس از ابتدای ماتریکس با دیدن اولین

 

نماهای فیلم نمی تواند تشخیص دهد، تم اصلی و درون مایه آن در مورد چیست ! آیا ماتریکس فیلمی علمی ـ تخیلی یا فضایی ست ؟ پاسخ را تنها باید از خود

 

فیلم ماتریکس دریافت : هر کس که ماتریکس را فیلمی خیالی و فضایی بپندارد، در همان تصوراتی غوطه ور است که فیلم ماتریکس آن را دنیای مجازی ماتریکس

 

، یعنی همان دنیای واقعی خودمان ، معرفی می کند. دنیای واقعی همان قدر مجازی ست که ، "ادراکات " در آیین "برهمن"، "محسوسات " در نزد "خردگرایان "

 

و "حقیقت " در نزد فلاسفه ای که به "شکاکان " شهرت یافته اند، و دنیاهای فراواقعی ماتریکس ، همان قدر اصالت دارند که "براهمانا" (به گونه ای مدفون ) در

 

فراسوی "ریگ ودا"، "آتمن " در" اوپانیشادها"، "تایو" در اندیشه "لایو تزو" و "چوانگ تزو"، "نیروانا" در تعالیم "بودا"، "لوگوس " در فلسفه "هراکلیتوس "، دنیای

 

"تعقلی فیثاغورس "، عالم "مُثل افلاطون "، مفهوم ِ "شی ء فی نفسه" در نظریات "ریالیست ها"، "تفکر" در نزد "خردگرایان " و "ذهن " در نزد "ایده آلیست ها"،

 

اصالت دارد. ماتریکس همان "حجابی "ست که "عرفا" از آن سخن گفته اند و همان "ادراکی "ست که بسیاری از فلاسفه ، آن را بدون اصالت و مانع از درک

 

حقیقت اشیاء و چیزها انگاشته اند و همان "ظاهر" و کالبدی ست که معنایی را در خود زندانی نموده است و همان طور که مورفیوس توضیح می دهد: تمامی

 

حواس ، چیزی به جز سیگنال های ارسالی از مغز نیستند. دنیای واقعی ما از نظر ماتریکس ، تمام آن رؤیایی ست که هنگام نشستن "نیو" و سایرین به روی

 

همان صندلی ها تحقق یافته و دیده می شود. شاید رؤیایی را به خاطر داشته باشید که بعدها در دنیای واقعی ، عین آن را دیده اید. دنیای حقیقی همان دنیای

 

رؤیایی ست که وقایع را در دنیای واقعی ، یعنی دنیای ماتریکس ، تحقق می بخشد. اما فیلم ماتریکس ، دنیای واقعی و ماتریکس را به سان رؤیایی می بیند که

 

روی دنیای حقیقی را پوشانده است و مانع از فهم آن می شود زیرا دنیایی که در رؤیا دیده می شود، اصالت بیشتری نسبت به دنیایی دارد که اینک به شکل

 

واقعیت در جلوی دیدگان ماست . از این روی چه بسا، دنیای رؤیا، بخشی از دنیای حقیقی فراتر از ماتریکس باشد، در حالی که دنیای واقعی را باید دنیایی

 

مجازی و از همان جهت ، دنیایی غیرحقیقی و با این تعریف ، "رؤیایی " پنداشت.

 

جهان های سه گانه ی ماتریکس

اما حقیقت چیست ؟ حقیقت آن است که آن چه در مقابل دیدگان ما قرار دارد، حاصل خصایصی از مغز ماست و اگر آن خصایص نباشند، آن بیرون اصلاً چیزی وجود

 

ندارد!! و این یعنی "صحرای حقایق ". حقیقت یعنی درک همان پوچی نهفته در واقعیت و تسلط چیزی فراتر از انسان بر او. چنان که مورفیوس به نیو و در حقیقت

 

به ما می گوید: این که شما برده هستی و مثل بقیه در قفس زندگی می کنی . زندانی که نمی تونی لمسش کنی !! و تا هنگامی که ماتریکس ، یعنی دنیای

 

واقعی ، جلوی دیدگان ما هست ، نسل انسان آزاد نیست . آیا چنین تأویلی از واقعیت و ماتریکس دشوار است ؟ پاسخ مورفیوس شنیدنی ست در حالی که نیو

 

از مواجهه با چنین حقیقتی منقلب می شود، او به نیو و به تک تک ما می گوید: بهت نگفتم که باور کردنش راحته ، فقط گفتم حقیقته . آری ، ما زندانی زندانی

 

هستیم که زندانبانی به نام واقعیت ، آن را پاسداری می کند و تا هنگامی که مشروعیت اش را پذیرفته و خود را با آن همراه می سازیم ، اسارت در آن زندان و

 

بردگی خود را "می آفرینیم". این همان یأسی ست که به تمامی فلاسفه و عرفایی که به آن حقیقت دست یافتند، عارض شد؛ همچنان که برای تمامی افرادی

 

که در فیلم ماتریکس با آن روبه رو شدند، اتفاق افتاد. اما این تمام ماجرا نیست و نقطه پایان آن راه نیز نبود. در حالی که هیچ چیز جز همان یأس و پوچی به نظر

 

نمی رسد، آرام آرام دنیایی فراتر از آن به روی صحرای حقایق شروع به شکل گیری می کند. بر بستر آن کویر پوچی ، معنایی قابل آفرینش بود که جهانی نوین را

 

می آفرید! پردیسه ای که مشخصاً از عالم یأس وپوچی برمی خواست و دقیقاً نقطه مقابلش ، یعنی ژرفای معانی را متجلی می ساخت!

 

آفرینش به معنای آن که واقعاً و حتی حقیقتاً چیزی جز کویر حقایق وجود نداشت و از این روی دنیای معانی ، کشف شدنی یا پیدا کردنی نبود، بلکه "آفریدنی "

 

بود. چیزی وجود نداشت ، ولی معنایی به وجود آمده و خلق شد درست به مانند منجی شدن نیو. حقیقتاً هیچ حقیقتی نبود، اما از نقطه نظر معنا، پردیسه ای

 

بی کرانه بود!!

 

اما پیش از آن که معنا پدید آید، در آن حقیقت یأس انگیز و برهوت ، تنها "ایمان " است که می تواند انسان را پا بر جا نگاه دارد. به همین سبب است که

 

مورفیوس می گوید: ما وقتی که یک مغز به بلوغ خاصی می رسد، آزادش نمی کردیم ؛ خیلی خطرناک است ، چون ذهن شان باعث نابودی شان می شود. آن ،

 

خطرِ همان پوچی و یأسی ست که هر فردی که ذهنش به آن حد از رشد رسید که به کویر حقایق دست یافت ، بر وی عارض می شود. چه بسا چنان یأسی

 

منجر به خودکشی کسی شود که به آن حقیقت دست می یابد همان طور که بسیاری از عرفا و فلاسفه ، چنان راهی را برگزیدند. اما در آن کویر، منطق و هیچ

 

معنای دیگری نمی توانند نجات بخش باشند، مگر ایمان . به همین سبب است که مورفیوس می گوید که من آن قانون را زیر پاگذاشتم . بسیاری تنها در همان

 

کویر می مانند، برخی همچون مورفیوس باایمان تنها انتظار می کشند و برخی همچو سایفر، با یأس به دنیای مجازی و واقعی برمی گردند و ترجیح می دهند تا

 

با فریب خویش ، از دنیای واقعی کمال لذت را ببرند. به معنای دیگر، در مواجهه با کویر حقایق که پوچی را عارض می سازد، هر کس نوشدارویش را سرکشد،

 

تلخی جانکاهش را در وجود خود داغ می زند و همان طوری منقلب می شود که نیو پس از تولد دوباره اش به هم ریخته و بالا می آورد و بسیاری چنان گرفتارش

 

می گردند که به نیستی و خودکشی روی می آورند همان سان که بسیاری از فلاسفه و عرفا دچار آن شدند. تنها با بالا آوردن آن حقیقت و توسل به ایمان است

 

که هر رهرویی ، توانایی ادامه دادن را خواهد داشت ، همان طور که مورفیوس ـیعنی ایمان ـ از نیو می خواهد تا آن حقیقت نوشیده را بالا بیاورد تا بتواند نفسی

 

بکشد.

 

اما آیا راه دیگری نیست ؟ در ابتدا پاسخ منفی ست ؛ حقیقتاً چیزی نیست . اما گویا چیزی آفریده شده که سابقه نداشته است . پس آن گاه پاسخ مثبت می

 

شود تمامی معنایی که از بازی بازیگران گذشته از ماتریکس و رسیده به صحرای حقایق حاصل می شود، جهانی از معنا را می سازد که انتخاب ، اختیار و حتی آز

 

ادی انسان را ممکن ساخته و به ثبوت می رساند. تنها در جهان معناست که انسان بر دنیای واقعی و ماتریکس حاکم بر او فایق می شود و آفرینش دنیای معنا

 

تنها راهی ست که موجب می شود، انسانی به وسیله چیزی که فراتر از آزادی و اراده اش آفریده می شود، این بار بتواند بر آن تفوق یابد. همان گونه که

 

مورفیوس می گوید: انسانی در ماتریکس متولد شد که قدرت تغییرش را داشت . انتخابی برخلاف انتظار، اختیاری برخلاف جبر، اختیاری معطوف به آزادی و اراده

 

ای که فراتر از ماتریکس و واقعیت تحقق می یابد. این جهان معانی ، همان محتوا و معنا و اهمیت تمامی کارهای بازیگرانی ست که به مبارزه با ماتریکس برمی

 

خیزند. جهانی که در آن هر فرد، جدای از موجودیتی مجازی ، موجودیتی معنایی می یابد و همین معانی اند که اصیل اند، و هدف اصلی فیلم نیز در جهت شکل

 

گیری موازی همان معناهایی در نزد مخاطبان است که نزد بازیگرانی که بر له و علیه ماتریکس مبارزه می کنند، تحقق می یابد.

 

● رازِ رازوارگی ماتریکس

تمامی رازوارگی ماتریکس در ابتدای آن ، به هیچ وجه ژستی افراطی برای تحت تأثیر قرار دادن بینندگان نیست چنان که بسیاری از فیلم های تخیلی ـ علمی و

 

فضایی از آن برخوردارند. بلکه تمامی دیالوگ ها و نماها به طرز باورنکردنی و بی نظیری دقیق به کار رفته اند به طوری که تنها در قالب تفسیری معنایی و

 

سمبلیک ، معنی دار جلوه می کنند. دیدگاه سمبلیک تنها کلید واژه ای ست که فیلم ماتریکس را معنادار می سازد. تمامی اشخاص و موضوع هایی که در فیلم

 

ماتریکس موجودند، به همان دلایلی که ماتریکس بر موجودیت فراحقیقی تأکید می ورزد، موجودیت واقعی ندارند، بلکه معانی و ماهیت هایی مفهومی هستند

 

که اصالت موجودیت شان بر همان معنایی و غیرواقعی بودن شان است چرا که از دیدگاه فیلم ماتریکس ، دنیای واقعی که با اشخاص واقعی ادارک می شود،

 

دنیایی مجازی و ماتریکسی است که اصالت ندارد. فیلم ماتریکس را باید با دیدی سمبولیک مشاهده کرده و معنا بخشید، و هر نوع تحلیلی بر آن نیز تنهابا

 

بازآفرینی مجدد همان معانی مجازی ، واقعی ، حقیقی و معنایی در متن است که می تواند تحلیل ماتریکس به شمار آید. تنها در این صورت است که می توان از

 

دنیای مجزای ماتریکس فراتر رفت و در تله آن نیافتاد!

 

در سکانس هایی از فیلم که به هوش مصنوعی ، ماشین و تسلط آن ها بر انسان اشاره می کند، عطف به تمامی خصایص ذاتی مغز انسان ها دارد که همچون

 

سخت افزار، برنامه هایی هستند که علاوه بر تعیین توانایی و کیفیت آن توانایی از شناخت ما، محدودیت ها و دامنهء آن را نیز مشخص می کنند. به بیانی دیگر،

 

پیروزی ماشین ها بر انسان ، اشاره بر تسلط تمامی برنامه های ناخودآگاهی در دنیای واقعی و حقیقی دارد که از خصایص ذاتی مغز انسان ناشی شده و چیزی

 

فراتر از شناخت ، تفسیر و تفکری ست که در حوزه آگاهی انسان بگنجد. آن ها با این که در مغز انسان موجودند، ولی آن گونه آگاهی انسان را مسخر و برده ء

 

خویش ساخته و در کنترل دارند که باید ایشان را چیزی فراتر از انسان و اراده ء معطوف به آگاهی اش پنداشت ، و پیروزی ماشین ها و کامپیوترها بر انسان ،

 

اشاره ای سمبلیک دارد به معنایی که معطوف به همین برنامه های موجود در مغز انسان ، ولی فراتر از انسان است . به همین جهت مأمورانی را که به شکل

 

انسان دیده می شوند، به عنوان هوش مصنوعی و ماشین معرفی می کند چراکه آن ها معنایی فراتر از اراده ء انسان ، ولی در درون انسان هستند. ماشین ها،

 

همچون همان گیرنده ها، تعابیری در دنیای مجازی هستند که در دنیای حقیقی فراتر از ماتریکس ، همان موجودات و معانی را تشکیل می دهند که تسخیر

 

انسان را معنا می بخشند. این تعابیر ـ ماشین ، هوش مصنوعی و گیرنده ـ در دنیای غیرحقیقی و واقعی ماتریکس درست ، و در دنیای حقیقی فراتر از ماتریکس

 

غلط هستند. دنیای واقعی از همان روی که حقیقی نیست ، در مقایسه با دنیای فراحقیقی قابل استناد نیز نیست . بلکه برعکس باید از دنیای واقعی و تعابیری

 

همچون هوش مصنوعی ، ماشین ، گیرنده و اصطلاحاتی نظایر آن ها که در فیلم آمده است ، برداشتی فراحقیقی و غیرواقعی داشت که به مثابه تعابیری

 

سمبلیک از موجودیت های معناهایی همچون به بردگی کشاننده ، مسلط بر انسان ، بی اختیار کننده و نظایر آن ها برداشت کرد، و این دقیقاً همان کاری ست

 

که فیلم از طریق تمایز بین دنیای مجازی و واقعی با دنیای حقیقی ، درصدد تبیینش برای مخاطبان است . اما اگر ماتریکس فیلمی علمی ـ تخیلی نیست ، پس

 

چگونه می توان بخش هایی از فیلم را توضیح داد که از ماشین هایی سخن می گوید که روزی بر انسان فایق شدند و آن ها ابتدا انرژی خود را از خورشید می

 

گرفتند، ولی پس از مدتی انرژی شان را از بدن انسان کسب کردند؟ از فیلم ماتریکس می توان برداشتی علمی ـ تخیلی داشت ، ولی آن هنگامی ست که از

 

دنیای مجازی و واقعی ماتریکس به ماجرا نظر بیاندازیم ، اما نه وقتی که آن را از روزنهء دنیای فراحقیقی و فراتر از ماتریکس می نگریم !! به مفهوم دیگر، توصیف

 

تمامی وقایعی که در پیرامون ما رخ می دهد، از طریق واژه هایی چون ماشین ، انرژی ، مأموران ، کاشتن (انسان )، کامپیوتر و برنامه های کامپیوتری ، هوش

 

مصنوعی و غیره ، تماماً نگاه به آن ها از زاویه ء دید دنیای مجازی و غیرحقیقی ماتریکس است . تمامی واژه هایی از این قبیل که در فیلم به کار رفته است ، تنها

 

هنگامی معنادار و سمبلیک خواهند بود که آن ها را از دید دنیای فراتر از ماتریکس ، یعنی دنیای معانی فراتر از حقایق بنگریم . به عبارت دیگر، نه تنها در فیلم

 

ماتریکس ، وقایعی را که به کمک تعابیری نظیر هوش مصنوعی ، انرژی ، کامپیوتر و تسخیر زمین به دست ماشین ها توصیف می شوند باید از دیدگاه دنیای

 

فراحقیقی ، معنایی و نمادین نگریست ، بلکه تمامی وقایع روزمره ای را نیز که همچو اصلی بدیهی ، به عنوان دنیای واقعی خود می پنداریم ، از دیدگاه دنیای

 

حقیقی فراتر از ماتریکس ، معنایی تعبیر می شوند و در قالب واژه هایی غیرسمبلیک ، واقعیت دارند و از آن روی مجازی هستند.

 

منبع: m-reza.blog.ir

 

 

 

 

 


نظرات کاربران

  • نام کامل :
  • آدرس ایمیل :
  • متن نظر :
  • کد امنیتی :
  • نمایش یک کد امنیتی جدید کد امنیتی
  •  


آخرین خبرهای ویژه
∗سازمان فضایی آمریکا معجزه شق القمر پیامبر را اثبات کرد∗ ∗سازمان فضایی آمریکا معجزه شق القمر پیامبر را اثبات کرد∗
تریلر The Incredibles 2 2018 تریلر The Incredibles 2 2018
∗تمرین حرفه ای رونالدو و تیم رئال مادرید∗ ∗تمرین حرفه ای رونالدو و تیم رئال مادرید∗
∗ تکنیک برتر در فوتبال∗(1) ∗ تکنیک برتر در فوتبال∗(1)
گالری تصاویر (HD) بازی گالری تصاویر (HD) بازی
گالری تصاویر (HD) فیلم گالری تصاویر (HD) فیلم
نقد و بررسی فیلم ایت(IT) نقد و بررسی فیلم ایت(IT)
برترین فیلم های کریستوفر نولان برترین فیلم های کریستوفر نولان

logo-samandehi